Finaal verrekenbeding bij ongehuwden: soms een schenking? (FBN 2026/23)

De Kennisgroep Successiewet van de Belastingdienst heeft recentelijk aangegeven dat er geen schenkbelasting is verschuldigd als ongehuwden een verplicht wederkerig finaal verrekenbeding opnemen in een notarieel samenlevingscontract. De Kennisgroep stelt hierbij echter wel als belangrijke voorwaarde dat wordt voldaan aan het partnerschap in de zin van art. 1a SW. In dit artikel wordt het standpunt van de Kennisgroep verkort weergegeven en aansluitend voorzien van commentaar.
Aan de Belastingdienst wordt gevraagd of het door samenwonende fiscale partners opnemen van een wederkerig verplicht finaal verrekenbeding in een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting leidt tot een gift. In 2018 had de staatssecretaris van Financiën aangekondigd dat zal worden bezien of, en zo ja onder welke voorwaarden, het opnemen van een finaal verrekenbeding in een notarieel samenlevingscontract geen gift is. Tot op heden heeft die aankondiging geen vervolg gekregen. De Kennisgroep stelt nu echter dat de door de staatssecretaris aangekondigde goedkeuring niet meer afgewacht hoeft te worden omdat een redelijke wetstoepassing met zich brengt dat samenwonende fiscale partners met een finaal verrekenbeding voor het giftbegrip in de Successiewet hetzelfde worden behandeld als gehuwden. De Kennisgroep meldt dat dit niet alleen geldt voor de tarieven en vrijstellingen, maar ook voor fictiebepalingen.
Bij ongehuwden stelt de Kennisgroep als voorwaarde dat er sprake moet zijn van fiscaal partnerschap als bedoeld in art. 1a SW. Het stellen van deze eis roept vragen op. Volgens de Kennisgroep kan afhankelijk van de feiten en omstandigheden wel sprake zijn van een gift als partijen geen fiscaal partner zijn. Met de aanvulling van de Kennisgroep waarin wordt gesteld dat er een voorwaarde kan worden gekoppeld aan het finaal verrekenbeding (dat het pas werking heeft als de partners fiscaal partner zijn), wordt wel een terechte aanbeveling aan de samenwoners gedaan. Desondanks blijft het de vraag of bij het aangaan van een finaal verrekenbeding er überhaupt wel sprake kan zijn van een gift.
Het is voor de notariële praktijk van belang om ongehuwden te wijzen op het fiscale risico als zij een finaal verrekenbeding afspreken terwijl zij niet voldoen aan de partnercriteria van art. 1a SW. Denk hierbij niet alleen bijvoorbeeld aan LAT’ers, maar ook aan samenwoners waarbij een ‘derde’ eveneens op hetzelfde woonadres staat ingeschreven omdat men volgens art. 1a lid 1 onderdeel e SW slechts één partner kan hebben. Wellicht zou men in het laatste geval mogelijk toch kunnen kwalificeren als fiscale partners omdat de staatssecretaris van Financiën in een antwoord op Kamervragen een goedkeuring heeft aangekondigd waarin een notarieel samenlevingscontract ‘voorgaat’ als er sprake is van een meerrelatie. Hoewel deze goedkeuring nog niet is verschenen heeft de Kennisgroep Successiewet van de Belastingdienst in een andere kwestie zich op het standpunt gesteld dat partners met een notarieel samenlevingscontract worden gezien als elkaars partners ook al is er sprake van een meerrelatie. Mocht er overigens daadwerkelijk sprake zijn van een gift, dan zou de begiftigde op grond van art. 1 lid 9 SW pas schenkbelasting verschuldigd zijn bij het vervullen van de voorwaarde. Ook op dit punt is het voor de notariële praktijk van belang om ongehuwden erop te wijzen dat een finaal verrekenbeding mogelijk in de toekomst tot schenkbelasting kan leiden als men ten tijde van de verrekening niet meer voldoet aan het fiscale partnerschap.
Aangezien het opnemen van een finaal verrekenbeding grote financiële gevolgen kan hebben, dient de notaris partijen goed voor te lichten over de gevolgen van het beding. Onlangs is een notaris berispt door de Kamer voor het Notariaat omdat hij hiervoor onvoldoende zorg heeft gedragen. In het betreffende geval was de ‘rijke’ partner door de notaris niet voldoende geïnformeerd over de gevolgen van het beding.

Wanneer je een abonnement hebt op SDU Opmaat, dan kun je middels de link het complete artikel raadplegen: artikel FBN 2026/23.