Honderd jaar driedagenarrest, fraus legis in de Successiewet (FBN 2026/16)

Het is een eeuw geleden dat de Hoge Raad het ‘driedagenarrest’ wees. In dit arrest, dat handelde over de toepassing van het toenmalige art. 11 SW 1859 (vergelijkbaar met het huidige art. 10 SW), paste de Hoge Raad voor het eerst het leerstuk van fraus legis in het fiscale recht toe. De auteur blikt terug op het arrest en bespreekt een aantal interessante ontwikkelingen op het gebied van fraus legis, mede aan de hand van jurisprudentie.
Fraus legis is een leerstuk dat zijn wortels heeft in het Romeinse recht en hield bij de Romeinen in dat de bedoeling van de wet boven haar bewoordingen dient te gaan. De Hoge Raad maakte in 1984 en 1985 duidelijk dat aan de Nederlandse toepassing van fraus legis in het fiscale recht twee vereisten zijn verbonden. Ten eerste dat de doorslaggevende beweegreden voor het aangaan van de rechtshandeling belastingverijdeling was en ten tweede dat de gekozen weg strijdig is met doel en strekking van de wet. Men spreekt bij het eerste van een subjectief of motiefvereiste en bij het tweede van een objectief of normvereiste. De inspecteur moet bewijzen dat aan beide vereisten voldaan is. Fraus legis is een laatste redmiddel als reguliere wetsuitleg geen soelaas biedt, maar de door belastingplichtige bepleite uitkomst op gespannen voet staat met doel en strekking van de wettelijke bepaling. De Hoge Raad gaat voorzichtig om met het motiefvereiste. Niet iedere constructie die de wenkbrauwen van de gemiddelde burger doet fronzen, leidt meteen tot toepassing van fraus legis.
In de afgelopen honderd jaar is het er niet voorspelbaarder op geworden in welke gevallen het leerstuk wel of niet van toepassing is. Wetten moeten altijd worden uitgelegd. Daarbij klinken begrippen als een grammaticale, wetshistorische, teleologische en wetsystematische interpretatie. Opvallend is dat daarvoor geen wettelijke rangorde geldt. Een uitlegregel die doel en strekking van de belastingwet op de eerste plaats zou stellen, is daarom het overwegen waard.

Wanneer je een abonnement hebt op SDU Opmaat, dan kun je middels de link het complete artikel raadplegen: artikel FBN 2026/16.