Wat als? (FTV 2026/10)

Een estateplanner moet er tegenwoordig rekening mee houden dat testamenten na het overlijden van de erflater door de rechter worden uitgelegd (art. 4:46 BW) of dat een concepttestament toch als formele uiterste wil wordt aangemerkt. Wanneer daarin met een ‘life event’, de geboorte van kinderen, een nieuwe partner, een echtscheiding enzovoort (nog) geen rekening is gehouden, heeft de rechter (gelukkig) de mogelijkheid dit onder omstandigheden te corrigeren.
En terwijl we er langzaam gewend aan raken, voegde Hof Amsterdam in 2025 daar een dimensie aan toe. Het hof vulde namelijk het testament van de erflater aan. Aanvulling komt pas aan de orde als uitleg niet leidt tot een uitvoerbare beschikking. Art. 4:47 BW bepaalt kort gezegd dat wanneer de uitvoering van een uiterste wilsbeschikking blijvend onmogelijk is, de beschikking vervalt. Er mag geen andere beschikking in de plaats worden gesteld, tenzij de wet het tegendeel bepaalt of uit de uiterste wil zelf is af te leiden dat de erflater die andere beschikking zou hebben gemaakt wanneer hem de onmogelijkheid bekend was geweest.
Het hof is van oordeel dat uit de uiterste wil van erflater valt af te leiden dat hij een andere beschikking had gemaakt als voormelde onmogelijkheid hem bekend was geweest. Uit de bewoordingen van de uiterste wil kan volgens het hof worden afgeleid dat hij voor dat geval de klaarblijkelijke bedoeling had zijn kind en zijn partner als zijn erfgenamen achter te laten, ieder voor de helft. De uitkomst van de rechterlijke aanvulling is voor de betrokken partijen zeer menselijk en wenselijk. Als levensgezel kan de partner bijvoorbeeld geen aanspraak maken op de verzorgingsvruchtgebruiken van art. 4:29 en art. 4:30 BW voor echtgenoten.
Er is volgens de auteur echter een kans aanwezig dat het erflater bekend was dat door de geboorte van de zoon de uitvoering van zijn uiterste wilsbeschikking blijvend onmogelijk is geworden. Dan zou aan de voorwaarden van art. 4:47 BW niet zijn voldaan. Wat zouden in de rechtspraktijk de gevolgen zijn geweest als de rechter had vastgehouden aan de tekst van het testament? Misschien had het meer bewustzijn voor het up-to-date houden van testamenten teweeggebracht? Want uit de casus van het arrest blijkt, dat die gewijzigde omstandigheden helemaal niet zo lang op zich hoeven te laten wachten.

Wanneer je een abonnement hebt op SDU Opmaat, dan kun je middels de link het complete artikel raadplegen: artikel FTV 2026/10.